Δευτέρα, 15 Σεπτεμβρίου 2008

Ελευθερία στη γελοιογραφία!


Είναι γεγονός ότι η γελοιογραφία, με την παραστατικότητα, τον λακωνισμό και το χιούμορ της, μεταδίδει μηνύματα πιο άμεσα και σε πιο καθημερινό επίπεδο και παράλληλα διατυπώνει μια κριτική και ένα προβληματισμό που παίζει με τα όρια του λόγου και της εικόνας.

Θα μπορούσαμε να πούμε ότι αποτελεί ένα από τα τελευταία οχυρά της σάτιρας, καθώς, σήμερα κυριαρχεί περισσότερο η κωμωδία στην τηλεόραση και στις θεατρικές επιθεωρήσεις. Οι τελευταίες, το 80’-90΄ακόμα μεσουρανούσαν στην καθαυτό σατιρική προσέγγιση, αλλά μετά ξεφτιλίστηκαν σε φτηνές κωμωδίες με Σεφερλήδες και τα ρέστα, που ποσώς δεν κάνουν αναφορά στο πολιτικά δρώμενα. Στυλοβάτης για μένα σήμερα στη σάτιρα και στη θεατρική επιθεώρηση είναι ο Στάθης Ψάλτης, τον οποίο έτυχε να παρακολουθήσω στη σκηνή, σε ένα απίστευτο αυτοσχεδιασμό και μια συγκλονιστική ερμηνεία, η οποία μεταπηδούσε από το γελοίο στο τραγικό, με μια απίστευτη αμεσότητα και εμπλοκή του κοινού. Μετά τον τεράστιο του είδους Χάρυ Κλύν και τον μεγάλο Στάθη Ψάλτη,θα μπορούσαμε να πούμε ότι ένα συνδυασμό της σάτιρας με την κωμωδία παρείχε με κάποια επιτυχία και ο Λαζόπουλος, ο οποίος (παρότι τα κείμενα του ήταν έτοιμα γραμμένα από πριν από ολόκληρη ομάδα ) θα μπορούσε κανείς με πολλή επιφυλακτικότητα να πεί ότι παραπέμπει στην stand up comedy. Ωστόσο ο Λαζόπουλος δεν διέθετε ένα βασικό χαραχτηριστικό που οι αμερικάνοι μεγάλοι του είδους διαθέτουν: τον αυτοσαρκασμό. Επιπλέον, οι επιθέσεις του άγγιζαν πολλές φορές τα όρια της κακοήθειας, με τις εμμονές του σε συγεκριμένα μόνο άτομα, εκτός συνήθως του πολιτικού στίβου, με τα οποία ανταγωνιζόταν στο ντέρμπι της τηλεθέασης. Λαϊκιζε επίσης ασύστολα και αναζητούσε την αποδοχή και το χειροκρότημα, προωθώντας ένα προφίλ για τον εαυτό του, του "λαϊκου, καθημερινού ανθρώπου", το οποίο φυσικά και δεν διαθέτει, καθώς, δεν υπάρχει γκαλά της υψηλής κοινωνίας από το οποίο να λείπει. Επιστρέφουμε όμως στο θέμα μας.

Η γελοιογραφία λοιπόν, είναι ένα θεωρείο της επικαιρότητας απ’όπου οι ευρηματικοί γελοιογράφοι σχολιάζουν και κριτικάρουν τους πρωταγωνιστές του πολιτικού στίβου, μετατρέποντας τους σε καρικατούρες στον καμβά του γελοίου. Οι γελοιογράφοι διαθέτουν αστείρευτη και ευρηματική καλλιτεχνική φλέβα, είναι απίστευτοι φυσιογνωμιστές και διεισδύουν στα ιδιαίτερα χαραχτηριστικά των προσώπου που σατιρίζουν, διαθέτοντας συνήθως ανεπτυγμένα τα αισθητήρια της ψυχολόγησης. Έχουν επίσης την ικανότητα να διαβάζουν πίσω από τις δηλώσεις και τα τεκταινόμενα και να βρίσκουν την ουσία, την οποία επιχειρούν να συγκαλύψουν με επικοινωνιακά τεχνάσματα και ρητορικές οι άλλοι διασκεδαστές της ζωής μας (οι οποίοι όμως πάντα γελούν τελευταίοι και καλύτερα), οι πολιτικοί. Είναι φυσικό λοιπόν οι τελευταίοι να ενοχλούνται από το χιούμορ των σκιτσογράφων γιατί ακριβώς αναγνωρίζουν τη δυναμική της σάτιρας. Ωστόσο πρέπει να πούμε ότι η σάτιρα εμφανίστηκε στη ρωμαϊκή κοινωνία κατά την περίοδο της εκδημοκράτησης των θεσμών και βάδιζε παράλληλα με την ρωμαϊκή δημοκρατία. Το ίδιο συνέβαινε και με την κωμωδία άλλωστε στην αρχαία Αθήνα η οποία έβαλε τις βάσεις στη σάτιρα (που είναι ρωμαϊκό είδος).

Γιατί όλα αυτά σήμερα λοιπόν θα αναρωτηθεί κανείς. Τί με έπιασε και ασχολούμαι σήμερα με τη σάτιρα και τη γελοιογραφία;

Γιατί ακριβώς, μου έκανε τεράστια εντύπωση η απόλυση του γελοιογράφου Μορίς Σινέ από την γαλλική εφημερίδα “Charlie Hebdo” με αφορμή σκίτσο του, στο οποίο σατίριζε τον γιό του Σαρκοζί, Ζαν, ο οποίος φέρεται να ασπάστηκε τον Ιουδαϊσμό ώστε να παντρευτεί την Γαλλοεβραία, κληρονόμο των ηλεκτρονικών ειδών Darty, Τζέσικα Σεμπαούν-Νταρτί. Δεν νομίζει να χρήζει περαιτέρω σχολιασμού η διαπλοκή πολιτικής και τύπου στην φίμωση συγκεκριμένων φωνών και δή σατιρικών. Είναι περιττό επίσης να πούμε ότι η πράξη αυτή της απόλυσης είναι καταδικαστέα.

Δεν πρέπει να ξεχνάμε επίσης, ότι η γελοιογραφία είναι εκτός των άλλων και μέσο πληροφόρησης και ενημέρωσης έστω και σε εξεζητημένη μορφή και με καυστικά σχόλια. Το παρατραβηγμένο ανήκει στις συμβάσεις του είδους και αυτή ακριβώς η ενσυνείδητη απόκλιση από τη σοβαρότητα, το νομιμοποιεί.

Ποιός όμως νομιμοποιεί τους πολιτικούς από την κοροϊδία τους εις βάρος μας και την υποτίμηση της νοημοσύνης μας; Ποιός θα τους απολύσει αυτούς;

Αλλά ξέχασα, τώρα και πάντα, νυν και αεί, θα την πληρώνουν μόνο οι καλλιτέχνες…

Αρχειοθήκη ιστολογίου

Αναγνώστες

Η λίστα ιστολογίων μου